[ A ] - przysłowia Adam cóż by poradził, gdyby Bóg w raju Ewy nie posadził? Adwokatowi się nie wierzy, choć już w trumnie leży. Albo graj, albo pieniądze oddaj. Alkohol to zguba ludzkości A koci ogon, nie papierosa Ani sensu, ani kadensu. Ani w Boga wierzy, ani się diabła boi Ani mnie to ziębi, ani grzeje Ani pies za darmo nie szczeka. Antek, trzymaj mur, ja lecę po pieniądze! Apetyt rośnie w miarę jedzenia [ B ] - przysłowia | Powrót |
Baba w progi, cisza w nogi Baba z wozu - koniom lżej Bagnetami można wojować, ale trudno rządzić Barania śmierć — wilcza stypa. Barbara święta o górnikach pamięta. Bardziej katolicki niż sam papież. Bez Boga ani do proga Bez ciekawości nie ma mądrości Bez furmana konie wóz rozniosą Bez gnoju rola kiep, a przy gnoju daje chleb Bez grzmotu pioruny szkodliwsze Bez książek do szkoły, bez pieniędzy na targ nie chodź Bez nauki i łapciów nie uplecie Bez pracy nie ma kołaczy Bez soli smutna biesiada Będzie pogoda, jak się nie poleje z nieba woda Bieda temu dokuczy, kto się za młodu nie uczy Biednemu zawsze wiatr w oczy Bliższa koszula ciału, niż kaftan Błędów nie robi ten co nic nie robi Bociek jest wiosny wiest Boga, chleba, dobrych gości Bogatemu diabeł dzieci kołysze Bogu świeczkę, a diabłu ogarek Boże daj, Boże daj, aby wiecznie trwał nam maj Boże Narodzenie po wodzie, Wielkanoc po lodzie Bóg dał, Bóg wziął Bóg pomaga tym, co sami sobie pomagają Bój sie w styczniu wiosny, bo marzec zazdrosny Broda mędrcem nie czyni Brudną bieliznę w domu prać trzeba [ C ] - przysłowia | Powrót |
Cała mądrość nie mieści się w jednej głowie Cel uświęca środki Chcieć to móc Chciwy dwa razy traci Chleb i woda, nie ma głoda Chłop potęgą jest i basta Ciągnie wilka do lasu Cicha woda brzegi rwie Ciekawość to pierwszy stopień do piekła Cierp ciało, kiedyś chciało Cierpliwością i pracą ludzie się bogacą Co ciało lubi, to duszę gubi Co dwie głowy, to nie jedna Co komu pisane, to go nie minie Co kraj, to obyczaj Co nagle, to po diable Co się odwlecze, to nie uciecze Co się stało, to się nie odstanie Co wolno wojewodzie, to nie tobie, smrodzie Co w serce, to na widelcu Co z oczu, to z serca Co za dużo, to niezdrowo Cud nad cudami - niegadatliwa między niewiastami Cudze chwalicie, swego nie znacie (Sami nie wiecie co posiadacie) Czas leczy rany Czas to pieniądz Czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal Czego się Jaś nie nauczył, Jan umiał nie będzie Czeski błąd Człowiek całe życie się uczy i głupim umiera Człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi Czy się stoi, czy się leży, dwa tysiące się należy Czym chata bogata, tym rada Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci [ D ] - przysłowia | Powrót |
Darowanemu koniowi się w zęby nie zaglądaj Daj kurze grzędę, ona: "jeszcze wyżej siędę" Dla chcącego nic trudnego Dobrymi chęciami jest piekło wybrukowane Dopóty dzban wodę nosi, dopóki mu sie ucho nie urwie Do trzech razy sztuka Do wesela się zagoi Diabeł nie śpi Dobrego i karczma nie zepsuje, a złego i kościół nie naprawi Dobry żart tynfa wart Dwa razy daje, kto szybko daje Dziad swoje, baba swoje Dobrze obyczaje dobre zdrowie czynią Dobry sen stoi za dobry obiad Dziesiąta na zegarze idą spać gospodarze [ F ] - przysłowia | Powrót |
Fortuna kołem się toczy Fortuna na pstrym koniu jeździ Fałsz prawdy nie lubi [ G ] - przysłowia | Powrót |
Gdy kota nie ma, myszy harcują Gdy się człowiek spieszy, to się diabeł cieszy Gdyby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle Gdzie drwa rąbią, tam wióry lecą Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść Gdzie zgoda tam i siła Głodnemu chleb na myśli Głową muru nie przebijesz Goły jak święty turecki Gość nie w porę gorszy Tatarzyna Gość w dom, Bóg w dom Grosz do grosza, a będzie kokosza [ H ] - przysłowia | Powrót |
Historia lubi się powtarzać Honor droższy nad pieniądze Honor jak papier, gdy raz się splami, już go nie wyczyści [ I ] - przysłowia | Powrót |
Idzie luty, podkuj buty Indyk myślał o niedzieli, a w sobotę łeb mu ścieli Ile kto ma cierpliwości, tyle mądrości Im dalej w las, tym więcej drzew I w Paryżu nie zrobią z owsa ryżu [ J ] - przysłowia | Powrót |
Jak cię widzą, tak cię piszą Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie Jak nie kijem, to pałką Jak po lutym marzec, to po maju czerwiec Jak się chce psa uderzyć, kij się znajdzie Jak się człowiek spieszy, to się diabeł cieszy Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz Jak trwoga, to do Boga Jak ty komu, tak on tobie Ja o szydle, ty o mydle Jaka praca taka płaca Jaka matka taka córka Jaka mać taka nać Jaki pan, taki kram Jaki ojciec, taki syn Jedna jaskółka wiosny nie czyni Jeszcze się taki nie urodził, co by wszystkim dogodził Jutro w grudniu po południu [ K ] - przysłowia | Powrót |
Każda sroczka swój ogonek chwali Każdego ciągnie do złego Każdy jest kowalem swego losu Każdy kij ma dwa końce Każdy kraj ma swój raj Kiedy wlazłeś między wrony, musisz krakać jak i one Kłamstwem daleko się nie zajdzie Kłamstwo ma krótkie nogi Komu w drogę, temu czas Kradzione nie tuczy Kropla do kropli i będzie morze Krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje Kruk krukowi oka nie wykole Kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera Kto drogę skraca, do domu nie wraca Kto kogo łaje, niech sam przykład daje Kto latem pracuje, zimą głodu nie czuje Kto ma oczy z korka, ten dokłada z worka Kto ma sadło, temu snadno Kto ma sumienie w duszy, ten cudzego nie ruszy Kto ma ule, ten ma miód, kto ma dzieci, ten ma smród Kto mieczem wojuje, od miecza ginie Kto ni mo miedzi, tyn na dupie siedzi (gwar.) Kto nie ma szczęścia w kartach, ma szczęście w miłości Kto nie ma w głowie, ten ma w nogach Kto nie słucha brata, słuchać będzie bata Kto nosi, ten nie prosi Kto pierwszy, ten lepszy Kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada Kto późno przychodzi, sam sobie szkodzi Kto pyta, nie błądzi Kto pyta, prawdy szuka Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje Kto się babą zastawia, na śmiech się wystawia Kto się raz sparzy, na zimne dmucha Kto się wróblem urodził, kanarkiem nie umrze Kto się czubi, ten się lubi Kto sieje wiatr, ten zbiera burzę Kto szuka, ten znajdzie Kto ucieka, winnym się staje Kto z kim przestaje, takim się staje Kwiecień - plecień, bo przeplata, trochę zimy, trochę lata Każdej chorobie w czas zabiegaj Kto by chciał we zdrowiu jako młody do śmierci żyć, potrzeba mu za wczasu umieć starym być Kto się myje, a bez mydła, ten podobny do straszydła Kto się myje, ten długo żyje Kto się nie modli i nie myje ten jako świnia żyje Kto śpiewa, ten troski rozwiewa Kto zdrowia nie szanuje, ten na starość żałuje Kuj żelazo, póki gorące Kto podje i potabaczy temu zaraz inaczyj Kto poje i zakurzy temu w brzuchu nie burzy [ L ] - przysłowia | Powrót |
Lepiej dmuchać na zimne Lepiej późno niż wcale Lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć Lepsze jest wrogiem dobrego Lepszy łut szczęścia niż cetnar rozumu Lepszy rydz niż nic Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu Lepszy grosz na ziemi w potrzebie, niźli sto dukatów w niebie Lepszy własny grosz, niźli cudzy trzos Lepsza jedna panna niż cztery wdowy Los szczęście rzuca, ale nie każdy łapie Luty - załóż ciepłe buty [ Ł ] - przysłowia | Powrót |
Łaska pańska na pstrym koniu jeździ Ładnemu we wszystkim ładnie Łaska pańska na pstrym koniu chadza [ M ] - przysłowia | Powrót |
Mądry Polak po szkodzie Mam li świnie paść, wolę całą trzodę Miej nasienie do twej roli, to cię głowa nie zaboli Miłe złego początki, lecz koniec żałosny Młody koń w pieniądze idzie, a stary z pieniędzy Młócącemu wołowi nie zawiązuj gęby Modli się pod figurą, a diabła ma za skórą Mowa jest srebrem, a milczenie złotem Muzyka łagodzi obyczaje My panu wianek na kołek, a nam pan wódki na stołek Myszy dokazują, gdy kota nie czują [ N ] - przysłowia | Powrót |
Na bezrybiu i rak ryba Najlepsza na kaca jest cieżka praca Najlepsze mienie - czyste sumienie Na kogo kruki, na tego wrony Na dwoje babka wróżyła Na Nowy Rok przybywa dnia o barani skok Na pochyłe drzewo każda koza skacze Na świętego Dygdy Na świętego Hieronima jest pogoda albo jej ni ma Natura ciągnie wilka do lasu Nawet mistrzowi nie zaszkodzi nauka Nic tak nie zdobi jak cnota Nie będziesz dbał, nie będziesz miał Nie było nas, był las; nie będzie nas, będzie las Nie chwal dnia przed zachodem słońca Niedaleko pada jabłko od jabłoni Nie kijem (go), to pałką Nie kupuj kota w worku Nie kładź palca między drzwi Nie wsadzaj nosa do cudzego trzosa Nie wszystkim jednakowo słońce świeci Nie czas żałować róż, gdy płoną lasy Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe Nie ma dymu bez ognia Nie ma róży bez kolców Nie masz na upór lekarstwa Nie ma tego złego co by na dobre nie wyszło Nie miała baba kłopotu, kupiła sobie prosiaka Nie mów hop, póki nie przeskoczysz Nie mów o nikim, nie będą o tobie Nie od razu Kraków zbudowano Nie pal mostów za sobą Nie śmiej się dziadku z cudzego wypadku Nie święci garnki lepią Nie szata zdobi człowieka Nie taki diabeł straszny, jak go malują Nie wszystko się godzi, co wolno Nie wszystko złoto, co się świeci Nie zawrócisz kijem Wisły Nie zmienia się koni w pół drogi Nie odwracaj kota ogonem Nigdy nie odkładaj na jutro tego, co możesz zrobić dzisiaj Nikt nie jest prorokiem we własnym kraju Nowa miotła dobrze zamiata Nowy Rok pogodny, zbiór będzie dorodny Nosił wilk razy kilka, ponieśli i wilka [ O ] - przysłowia | Powrót |
O wilku mowa, a wilk tuż Od przybytku głowa nie boli Od świętej Anki chłodne wieczory i ranki Odwaga męska w czynach, a nie w słowach się okazuje Odważnym szczęście sprzyja Oddać, co czyje, każdemu: Bogu, ojczyżnie, bliżniemu Okazja czyni złodzieja Ostatnich gryzą psy [ P ] - przysłowia | Powrót |
Paluszek i główka to szkolna wymówka Pan Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy Pańskie oko konia tuczy Pasuje jak wół do karety Patrzy jak wół na malowane wrota Pieczone gołąbki nie lecą same do gąbki Pieniądze szczęścia nie dają Pies psu ogona nie odgryzie Piękna miska jeść nie daje Pod latarnią najciemniej Podróże kształcą Pokorne ciele dwie matki ssie Porywać się z motyką na słońce Powiedziałeś A, powiedz B Póki żyta, póty byta Prawdziwa cnota krytyk się nie boi Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie Prawo jest po to, aby je omijać Proś a będzie ci dane Przeciwności przyciągają się Przyjdóm zaś (gwar.) Przyganiał kocioł garnkowi Przyjdzie czas przyjdzie rada Psie głosy nie idą w niebiosy Psy szczekają, karawana jedzie dalej Ptaki nie sieją, nie orzą a też żyją Pycha i z nieba spycha [ R ] - przysłowia | Powrót |
Ranne wstawanie i wczesna żeniaczka jeszcze nikomu nie zaszkodziły Ruski miesiąc [ S ] - przysłowia | Powrót |
Sam sobie sterem, żeglarzem, okrętem Samotnemu cały swiat pustynią Siedzieć jak na tureckim kazaniu Słowo się rzekło, kobyłka u płota Stara miłość nie rdzewieje Starego wróbla na plewy nie złapiesz Starość nie radość, śmierć nie wesele Starych drzew się nie przesadza Strach ma wielkie oczy Stoi jak wół na granicy Strzeżonego Pan Bóg strzeże Szewc bez butów chodzi Szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie Szukajcie, a znajdziecie Szybka decyzja to połowa zwycięstwa [ Ś ] - przysłowia | Powrót |
Ściany uszy mają Śmiałym szczęście sprzyja Śmierci i diabła nigdy nie trzeba przywoływać Śmierci nie czekaj, lepiej uciekaj Śmierci wzywać nie trzeba, bo sama przyjdzie Śmierci życzyć dla spadku, na złe radzić dla datku, krzywdzić dla dostatku Śmierć, choćby w miodzie, zawsze jest gorzka Śmierć dobremu łagodna Śmierć i żona w niebie naznaczona Śmierć moralna gorsza od śmierci fizycznej gorsza Śpiesz się powoli Święta Barbara po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie [ T ] - przysłowia | Powrót |
Tak krawiec kraje, jak mu materii staje Tak też bywa, pies sie topi... łańcuch pływa Ten się śmieje, kto się śmieje ostatni Ten się nie myli, kto nic nie robi Tonący brzytwy się chwyta Trafiła kosa na kamień Trafiło się jak ślepej kurze ziarno Tylko trzewik wie, że pończocha dziurawa [ U ] - przysłowia | Powrót |
Uderz w stół, nożyce się odezwą Ufaj! Bóg ci dopomoże, ale pracuj sam nieboże Uważajcie se, gospodarze: święty Józef groch siać każe [ W ] - przysłowia | Powrót |
Wiara przenosi góry Wiele słuchaj, mało mów W marcu jak w garncu W maju jak w raju W starym piecu diabeł pali Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej Wszystko dobre, co się dobrze kończy Wyszedł na tym jak Zabłocki na mydle Wyszło szydło z worka Wpaść jak śliwka w kompot Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu [ Z ] - przysłowia | Powrót |
Za byczka będzie cieliczka Za dukata brat sprzeda brata Za młodu gałązki nachylać potrzeba, bo kiedy się zrośnie, tędy sie już złamie Za ojców błędy pokutują Zapomniał wół, kiedy cielęciem był Za panią matką idzie pacierz gładko Z chudego rzepaku mało oleju Z dobrych rodziców dobrzy potomkowie, ze złych żli bywają Z dzieckiem na odpust, z zadrosnym mężem na zabawę, to jedno Zła żona jak bęben, który ustawicznie bije pobutkę Zły koń i z góry nie pociągnie Zły to ptak, co swe gniazdo plugawi Złodziej domowy gorszy od rozbójnika Złego sąsiada i kłótni w domu nie życzyć nikomu Zły mąż gorszy jak wąż Zły ojciec rzadko ma dobrego syna Zły tam kiermasz bywa, gdzie żona swarliwa Znaleźć się między młotem a kowadłem Z zatorgu braci wróg sie bogaci Z żoną i kucharzem nie kłoć się przed obiadem [ Ź ] - przysłowia | Powrót |
Źdźbło w oku bliźniego widzisz, a belki w swoim nie dostrzegasz Źle się dzieje w państwie duńskim [ Ż ] - przysłowia | Powrót |
Żeby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała Żołnierz strzela, Pan Bóg kule nosi Życzliwe serce to najlepsze pokrewieństwo